De Heerlijkheid Binkhouck “Geseyt” Gasebeke in Wormhou(d)t.

Deze heerlijkheid, gehouden van het Prinselijk leenhof van St.-Winoks-bergen, strekte zich hoofdzakelijk uit over de gemeente Wormhoudt, echter ook over Westcappel, Herzeele, Bambeke, Rexpoede en Quaetieper. Zij had alle graden van jurisdictie, een baljuw, zeven schepenen, een griffier, een amman ; ook “gediede”, d.w.z. personen die, wat betreft hun persoonlijk statuut, gelijk gesteld werden met poorters en die o.m. erfaangelegenheden moesten doen behandelen door de magistraat van de heerlijkheid. Aanvankelijk droeg deze heerlijkheid enkel de naam Binkhouck, later Binckhouck geseyt Gasebeke ; uiteindelijk enkel Gasebeke.

Wie waren de heren van Gasebeke of Binckhouck ?

In 1460 erfde Filips van Hornes de heerlijkheid van zijn grootmoeder, Mevrouw de Beauverger ¹
Hij bezat reeds, door erfenis in 1434, de heerlijkheid Gaesbeek in Brabant. Het is zeker dat die kleine heerlijkheid in Wormhoudt haar naamverandering te danken heeft aan het beroemde kasteel van Gaesbeek en aan haar bezitters.

Na Filips van Hornes treffen wij aan :
Arnould van Hornes, zijn zoon. Leenverhef in 1490 voor het leenhof van Sint-Winoksbergen ; Maximiliaan, zoon van Arnould ; Hendriek van Hornes, zoon van Maximiliaan. Deze stierf zonder hoirs (erfgenamen) en werd opgevolgd door zijn broer Martinus van Hornes bij leenverhef van 1546.
Achtereenvolgend komen dan : Joris, Lamoral en Philips Lamoral (t 1654), respektievelijk zoon, kleinzoon en achterkleinzoon van vernoemde Martinus van Homes.
Philips van Hornes verkocht op 29 juli 1653, aan Guillaume de Coninck van Brugge, de heerlijkheid : «een leengoedt vesende de heerlykheid van den Binchouck van Wormhoudt, Westcappel, Herseel, Bambeke en Quaetieper gheseydt de heerlykheid van Gaesbeke» ².

Weduwe de Coninck verkocht Gaesbeke aan Mr. Aernoudt Louis Bouchier van Brugge ³ die haar, op zijn beurt, op 3,9.1714 verkocht aan Antoon Ignatius van Steenlant ⁴.

Na zijn dood ging de heerlijkheid over op zijn kleinzoon Jacobus Antonius van Zuylen waarvan de afstammelingen uit dit geslacht, Gaesbeke behielden tot aan het einde van het ancien régime.

Bedoelde akte beschrijft de heerlijkheid Gasebeke aldus : “Heerlyheid Gaesebeke hebbende Hooghe, mindere en meerdar justitie, met de incommen appendensien ende dependentien van deze de heerlycke ende erfelycke renten als van ouden tyden gheseyt gaesebeke renten bedrag ghaende tot acht schelle paresyse by jaere uytten ghelete, behalve eenighe partyen die dobbel schult ofte mear syn gheldende conforme den terrier ende register danaf zynde, de welcke jaerlyks zyn vallende sinte maerte misse emmers St. Winnock met alsulcken voorder preminenten ende rechten den selver heerlichede syn competerende, haar bestreekent in Bergheambacht in de prochie van Wormhoudt, Westcappel, Axelpoel (lees Rexpoede) en Quaetipre“.

Families van «gediede» (soms ook gezegd ceurbroeders

Wij troffen een 20-tal interessante akten over deze families aan ². Hierna de ontleding er van,

– 61 –

— Staet ende verdeel ten sterfhuyse van Carolus Pieters fs Jacobus (fs Matheus), en van Anna Struyvaert fa Christiaan, overl. te Wormhoudt ondet “d’Herelickede van Gazebeke synde gediede aldaer“, op 24 december 1784, gehuwd mét • Clara Verree fa Guillaume en Cornelia Constantia Bommelaere, weduwe van Pieter Jacobus Williaert, latende Maria Carnelia 16 j., Anna Barbara Rosalia 13 j., en Maria Louisa 9 j., onder voogdy van Pieter Jacobus Pieters, oom te Winnezeele, Huwelykscontract op 7 juli 1766 voor notaris Blondé te Sint-Winnox-Bergen. “Aldus verdeelt . door de wettelyke geëede deellieden der heerlykhede van Gazebeque te Wormhout, Frans Ghoris en J. Soetemont“.

— Staet van Jacobus de Haene, (ex Rexpoede), gehuwd met Maria Verlynde, weduwe van Guillaume van den Berghe. Uit “het eerste huwelijk : Petronille Francisca van den Berghe, (voogdij in de Kasselrij Bergen) en de minderjarigen Franciscus Winnocus, Benedictus Cornelis ; Maria Catharina meerderjarige, en Isabella, echtgenote Philippus Jacobus Darras te Alveringem. Verdeling met de tweede man. Onder meer een herberg “de Dobbelaere” op de plaats van Rexpoede grondgebied Gaesebeke, gekocht bij akte voor schepenen van St.-Winoksbergen op 11 december 1752, overgeschreven in de registers van Gaesebeke op 17 oktober 1754 Gekocht aan de minderjarige kinderen van Guillaume Drapié en Judoca de Baevelaere fa Pieter. (akte voor Outters, baljuw, Marc Lahaye en Pieter Bylliaert, schepenen ) .

 Staet van Jacobus Carlier, overleden te Warhem doch ceurbroeder det heerlykhede Gazebeke, op 8 november 1758. Gehuwd in eerste huwelyk met Petronella Calve, waarvan een dochter l’v(aria Theresia overleden ongehuwd ; in tweede huwelijk, na kontrakt voor notaris Blondé te Sint Winoksbergen van 13 juli 1752. met Petronella Theresia Denys uit Warhem, fa Jacobus en Anna Theresia Meeuws. Herürouwd met Franciscus Marcant* Latende Dominicus Jacobus 2 jaar, en Anna Theresia 5 jaar. Leen : een hofstedeke gelegen te Warhem gehouden van de Hove en Heerlykhede van Hille. Moet jaarlijks een paar handschoenen geven aan de heer.

Kwartieren van Jacobus Carlier :

• Pieter Carlier.
• Isabella Theresia van Beechein.
• Antoon Carlier.
• Catharina Barrizeele.
• Jooris van Beechein.
• Petronella van Houcke fa Jan.
• Antoon Carlier fs Antoon en Jacquemine van de Woestyne.
• Maria Cretien fa Jan.
• Pieter Barrizeele fs Jan.
• Francine Calliebooter fa Bartholomeus en Mayke de Baenst fa Jan.

__ Madelloot van Barbel fa Jan Vambout, madelarighe ter sterfhuyse van Jan Serdobbel fs Pieter, haeren eersten man. 1679 Getekend Barbesaen van Daele, griffier van Gaesebeke.

 Staet van Jan Baalen, overl. 1663 fs Pieter en Mayken Petyt fa Gillis. Hoir paterneel zyn halve suster Petronella Baeten ; materneel Catharina Ansele fa Frans en Madeleina Petyt tante, Petronella Petyt, echtgenote Nicolas Tilly ; Petronella Petyt echtgenote Matheus Berteloot ; Joanna Petyt gehuwd met Antoon Norenberghe ; Gillis Petyt ; Margareta Petyt en Maria Pety allen kinderen van Hendrik Petyt, oom.

__ Staet van Monica de Jonghe fa Jan, overleeden Westcappel doch ceurzuster van Gaesebeke, op 19 octobar 1686. Gehuwd met Jacobus Outters. Latende : Matheus Outters.
__ In 1738 rekening betreffende de kinderen van Jan de Maret en Catharina Verlynde fa Jan : Pieter 21 jaar en Jan gehuwd. Voorgesteld aan

-62-

dheer Dominicus de San baljuw, W inic C)utters, Frans Galle • Nicolas Baecquelant schepenen, en Neut griffier, door de oom en voogd Joos Ryckewaartp

__ Stàet van Isabella Clara Debey fa Frans, overl. Wormhoudt onder d’ heerlykhede van Gazebeke op 31 augustus 1781, echtgenote van Pieter Sansen fs Karel en Catharina van Hallewyn fa Jacobus. Latende Pieter Carolus 6 j., Franciscus 4 j., Winnoc 2 j. en Maria The&sia 8 jr Onder voogdij van Jacobus Broucke gehuwd met Maria Catharina Debey, oom causa uxorisr

__ Staet van Guillaume de Marten, geboren te Oudezeele, overli Eskelbeke in april 1750, ceurbroedar van de heerlijkheid Gaesebeke, fs Roland en Guillemine Guissen, kleinzoon van Jan. Gehuwd met Godelieve de Paeuw, geboren te Oudezeele, dochter van Guillaume en vari Petronella Bauden fa Frans. Hertrouwd met Pieter Steckman. Huwelijkskontrakt op 18 juli 1743 voor notaris Antoon Bornisien te Kassel. Kinderen : Matheus Gullielmus geboren op O.L.V. lichtmisse 1746, Jacobus Folquinus 15 maanden, Fernandus Josephus, 11 weken en Joanna Rosalia zes jaar. De enige akte in het Frans verleden. Deze familie schijnt te komen uit Ledringem.

 Staet van Janneke Rouckier fa Mailliart et Germana fa Marcus van Eegroo. Gehuwd met Güillaume de B!ocq fs Louis. Latende één erfgenaam, haar achterkleinkind Boudewyn de Clerq fs Pieter, kleinzoon van Jan en van Maria Moens, fa Amandus (fs Jan) en Joanna Roucker. Akte van 18 december 1666.

__ Staet van Maria Wullems, overl. te Wormhoudt onder de heerlykhede Gazebeke, op 13 juni 1708. Gehuwd met Sieur Pieter de Clercq zonder huwelijkscontract zodat men de costume van St.-Winoksbergen zal volgen. Latende : Pieter negen jaar en half, Pieter Frans 20 maanden en Rosa Christina drie jaar. Voogd : Pieter Wullems, oom.

Kwartieren van de kinderen :

2. Pieter de Clercq ; 4. Pieter  8. Frans — 16. Cornelis —

3. Marie Wullems ; 6. Jacobus —     12. Pieter       24. Xaverius

5. Marie van Poperinghe 10. Carolus — 20. Jacob

7. Petronella Wullems ; Nicasius

9. Mayken van der Cruysse ; 18 Antheunis — II. Jacquemine Verberne ; 22. Christiaen

13. Mayken van de Clytte.

15. Jeanneken Verryser.

21. Mayke Huyghe ; 42. Pieter

23. Mayke Noenal ; 46. Pieter —

25. Guillemine Coppens ; 50. Frans — 43. Cornel.ie de Gheuser ; 86. Pieter —-

 Staet van Anna de Clercq, overleden op 6 augustus 1681, fa Mailliard (fs Antoon en Anna van de Walle), en Anna de Planter (fa Valentyn en Barbele Andries). Gehuwd met Nicolas de Nys fs Christiaen en Cornelie van de Walle. Latende : Jossine gehuwd met Nicolas Becuwe ; Pieter en Jan 17 jaar. Geen huwelijkskonarakt. Men zal de costume volgen van het graafschap Houtkerke die refereert naar deze van St.-Winoksbergen. Moet men uit deze akte aflijden dat Gaesebeke sinds 1653 als achterleen van Houtkerke aangezien werd? In elk geval toen de familie van Hornes Gazebeke in 1653 verkocht, bleef zij in bezit van Houtkerke. Aanvankelijk hing Gazebeke zeker af van het leenhof van St.-Winoksbergen zoals bewezen is door de baljuwrekeningen die men vindtin het archief van de Rekenkamer te Rijsel. Akte verleend door dhr RobertHenneman, baljuw, dhr Pieter Wymmereel, griffier en Barbesaen van Daele, Clercq.

 Staet van Catharina Barrizeele fa Pieter (fs Jan en Joanna fa Jan GokeL laare), en Francyncke Calliebooter fa Bartholomeus en Mayken de Baenst.

– 63 –

(fa Jan). Gehuwd met Jan Cartier, fs Antoon en Maria Cretien (fa Jan). Latende : Pieter 12 j. ; Maria 4 j. en Antoon 1 jaar en half. Akte van 19 juni 1696.

__ Rekening van dheer Pieter Barisseel en zyn echtgenote Francynke Calliebooter, beide overleden op Wormhoudt, «proosty» (van Sint Donaes) doch ceurbroeder.s van Gaesebeke (1693

__ Staet van Frans de Coninck fs Pieter en Francyncke Pape, overleden te Wormhoudt op april 1700. Gehuwd met Maria Carlier fa Pieter (fa Antoon en Jacquemine van den Oostyn fa Antoon), en Anna de Clercq fa Jan d’oude (zoon van Antoon en Judoca Planter), en Anna de Graeve fa Jacob en Anna de Bavelaere (fa Nicolas Janszoon en Mayken Neut). Zij hadden : Frans seven maanden ; Maria negen jaar en Jacqueline vier jaar. Voogd : Pieter de Coninck, oom.

__ Rekening van Pieter de Rudder, weduwnaar van Pieter Carlier (1734).

__ Madelry-rekening van Martyncke van Heule fa Adriaen, weduwe van Jacobus de Waele en weduwe van Jacobus de Naele, haar eerste man, waarvan zes kinderen : Catharina gehuwd met Louis Ghoris ; Joanna gehuwd met Jacobus Verschoore ; Ludovicus meerderjarig en voogd ; Jacobus, Cornelis, Jan Baptiste en Pieter minderjarigen ( 1696).

__ Staet van Jan Serdobbel fs Pieter en Adrienne Catyn, gehuwd met Barbele Vrambot fa Jan er) Magdalena van Peene, Latende : Jan 16 jaar, Pieter 10 jaar, Jacobus 8 jaar, Boudewyn 5 jaar en Petronella 2 jaar. Onder voogdij van Pieter Serdobbel, wonende te Buysscheure. 8 juni 1678.

M. MISPELON

NOTEN

1. Aldus geschreven in de oude rekeningen van de hoog-baljuw van St.Winoksbergen. Vermoedelijk is hier Beaucignies te lezen want zijn grootmoeder, Joanna van Hondschoote, was Vrouwe van Hondschoote, Houtkerke, Beaucignies, enz. Zij was de enige erfgename van Diederik van Hondschoote, gesneuveld te Azincourt, gehuwd met een onwettige dochter van Lodewijk van Male, graai van Vlaanderen.[↩]
2. G.A. WORMHOUT, Archief heerlijkheid Binckhouck of Gasebeke.[↩][↩]
3. S.A. BRUGGE, Staten van Goed, nrs. 3.109 en 8.375[↩]
4. S.A. BRUGGE, ibidem, nr. 8638.[↩]